Miało być polskie Silicon Valley, jest Dolina Łez. Miało być europejskie centrum biznesu, a coraz częściej słyszymy o „zwijaniu interesu”. Kraków, do niedawna perła w koronie polskiej gospodarki i raj dla korporacji, staje w obliczu bezprecedensowego tsunami zwolnień grupowych. Zagraniczne media pytają wprost: czy stolica małopolski podzieli los amerykańskiego Detroit? Podczas gdy urzędnicy w magistracie wciąż uprawiają propagandę sukcesu, tysiące krakowian drży o jutro, a szklane biurowce pustoszeją.

Jeszcze do niedawna Kraków był stawiany za wzór. Miasto, które przyciągnęło setki tysięcy miejsc pracy w sektorze usług biznesowych (BPO/SSC), pękało z dumy. Dziś ten balon pęka z hukiem, a odłamki ranią najmocniej zwykłych pracowników. Statystyki są bezlitosne, a rzeczywistość jeszcze gorsza niż tabelki w Urzędzie Pracy. Fala zwolnień, która przetacza się przez nasze miasto, to nie jest już „naturalna korekta rynku”. To systemowa zapaść modelu gospodarczego, na którym włodarze miasta bezrefleksyjnie oparli przyszłość Krakowa.

Doniesienia z ostatnich miesięcy brzmią jak komunikaty z frontu:

WP Finanse: Grupowe zwolnienia w Krakowie. Prace tracą setki osób

Bankier: Duże zwolnienia w Krakowie. W tej firmie kolejny raz tną zatrudnienie

Lovekraków: Zwolnienia w Krakowie. 4,4 tys. osób może stracić pracę. Dynamika budzi obawy

RMF24: W Krakowie zwalniają na potęgę. Masowe redukcje etatów

Tylko w jednym rzucie pracę traci 800 osób – to nie są anonimowe cyfry, to 800 dramatów rodzinnych, 800 niespłaconych rat kredytów hipotecznych, 800 osób, które z dnia na dzień tracą grunt pod nogami. Firmy, które jeszcze rok temu kusiły „owocowymi czwartkami” i stabilnością, dziś wręczają wypowiedzenia masowo, często bez sentymentów.

Sektor IT i outsourcingu, który miał być niewzruszonym fundamentem krakowskiego dobrobytu, chwieje się w posadach. Aptiv, PepsiCo, Nokia, Shell, Heineken – to tylko wierzchołek góry lodowej. Media donoszą o kolejnych zgłoszeniach do Grodzkiego Urzędu Pracy. Dynamika tych procesów budzi przerażenie. Eksperci alarmują, że zagrożonych może być nawet kilkadziesiąt tysięcy miejsc pracy w sektorze, który do tej pory był motorem napędowym miasta.

Warto dodać, że rzeczywisty obraz krakowskiej redukcji etatów jest o wiele bardziej ponury niż oficjalne statystyki Urzędu Pracy. Władze miasta chętnie operują danymi dotyczącymi zwolnień grupowych, które muszą być formalnie zgłaszane, ale z cyniczną obojętnością ignorują zwolnienia ukryte – lawinę indywidualnych rezygnacji, wymuszonych porozumień stron oraz niewznawianych umów, szczególnie w sektorze IT i BPO. Wielu pracowników otrzymuje propozycję „nie do odrzucenia” odejścia za symboliczną odprawą, co pozwala korporacjom uniknąć medialnego rozgłosu i formalności. Ta cicha, rozproszona redukcja, polegająca na „gaszeniu świateł” po cichu w poszczególnych działach, jest niewidoczna dla mediów i ignorowana przez Ratusz, a jest to miara faktycznego drenażu miejsc pracy w naszym mieście.

Dlaczego tak się dzieje? Odpowiedź jest brutalna: Kraków przestał być „tanią montownią usług”. Rosnące koszty pracy, szalejące ceny energii i wysoka inflacja sprawiły, że korporacyjni księgowi w Londynie czy Nowym Jorku przenieśli wzrok na Indie, Filipiny czy Amerykę Południową. Okazało się, że nie da się być cały czas najtańszym. Do tego dochodzi sztuczna inteligencja (AI), która w pierwszej kolejności zastępuje proste procesy biurowe – a to właśnie na nich wyrosła potęga krakowskich „korpo-parków”, choć często jest to po prostu zwykła wymówka – taniej jest przenieść pracę poza Kraków i poza Polskę i ten plan od lat był nastawiony na krótki okres trwania.

Widmo Detroit nad Wawelem

„Kraków nowym Detroit?” – to pytanie nie jest już tylko chwytliwym nagłówkiem w zachodniej prasie. To realne zagrożenie. Detroit upadło, bo oparło całą swoją gospodarkę na jednej karcie – przemyśle motoryzacyjnym. Gdy ten się zwinął, miasto zbankrutowało. Kraków popełnił ten sam grzech pychy, stawiając niemal wszystko na outsourcing usług. Stworzyliśmy monokulturę gospodarczą, która w zderzeniu z globalnym kryzysem i rewolucją technologiczną okazuje się kolosem na glinianych nogach.

Patrząc na opustoszałe piętra biurowców przy ulicy Opolskiej czy Wadowickiej, trudno nie mieć deja vu. Zachodnie media, analizując sytuację w Polsce, wskazują Kraków jako papierek lakmusowy nadchodzącego kryzysu. Jesteśmy pierwszą ofiarą własnego sukcesu. Kiedy boom trwał, miasto nie zadbało o dywersyfikację. Nie budowano alternatyw, nie wspierano lokalnego, rodzimego biznesu z taką samą gorliwością, z jaką rozwijano czerwony dywan przed zagranicznym kapitałem. Teraz kapitał pakuje walizki, a my zostajemy z pustymi biurami i… gigantycznymi korkami.

Drożyzna pogłębia problem

Zwolnienia grupowe to tragedia sama w sobie, ale w Krakowie A.D. 2025 ma ona wymiar podwójnie dramatyczny. Tracisz pracę w mieście, które jest jednym z najdroższych do życia w Polsce. Ceny mieszkań i najmu są astronomiczne – napompowane właśnie przez lata korporacyjnego eldorado i intensywnej turystyfikacji. Ceny usług komunalnych, o czym piszemy w tym numerze, szybują w górę. Władza podnosi opłaty, nie zważając na to, że portfele mieszkańców pustoszeją.

Osoba tracąca pracę w Krakowie wpada w spiralę. Z jednej strony brak dochodu, z drugiej – koszty życia na poziomie zachodniej Europy. Odprawa, nawet jeśli jest, szybko topnieje, gdy trzeba zapłacić czynsz, który w Krakowie pożera lwią część pensji. A co na to miasto? Czy ma plan osłonowy? Czy istnieje strategia „po korporacjach”?

Magistrat śpi, miasto traci

Reakcja władz miasta na ten kryzys jest, delikatnie mówiąc, rozczarowująca. Z Ratusza płynie wciąż ten sam, uspokajający przekaz: „sytuacja jest stabilna”, „rynek wchłonie pracowników”. To myślenie życzeniowe, graniczące z arogancją. Rynek nie jest z gumy. Specjaliści wysokiej klasy może sobie poradzą, ale co z tysiącami pracowników średniego szczebla? Co z sektorem usług, gastronomią, transportem, które żyły z obsługi tych biurowców?

Kiedy korporacje zwalniają, cierpi cały ekosystem miasta. Mniej ludzi w biurach to mniejsze obroty w restauracjach, mniej pasażerów w taksówkach, mniejsze wpływy z podatków. A przypomnijmy – budżet Krakowa już teraz jest dziurawy jak szwajcarski ser, a dług miasta zbliża się do niebezpiecznej granicy 7 miliardów złotych. Jeśli do tego dojdzie spadek wpływów z PIT od tysięcy dobrze zarabiających dotąd pracowników, czeka nas katastrofa finansowa, przy której obecne problemy to tylko niewinna przygrywka.

Władze Krakowa zachowują się jak orkiestra na Titanicu. Organizują kolejne drogie eventy, przecinają wstęgi, jeżdżą na delegacje do USA (o czym pisaliśmy w poprzednim numerze), podczas gdy fundamenty gospodarcze miasta kruszeją. Zamiast realnej strategii na trudne czasy, mamy pudrowanie rzeczywistości. Zamiast sztabu kryzysowego i rozmów z inwestorami o zatrzymaniu miejsc pracy, mamy PR-owe zagrywki.

Na zmianę kursu nie ma już wiele czasu

Jeśli Ratusz natychmiast nie zmieni kursu, grozi nam nie tylko zapaść finansowa, ale i bolesny exodus. Młodzi specjaliści, którzy do tej pory napędzali energię tego miasta, nie będą czekać, aż urzędnicy znajdą rozwiązanie. Spakują walizki i wyjadą tam, gdzie koszty życia są adekwatne do zarobków – do Warszawy, Katowic lub za granicę. Kraków, pozbawiony klasy średniej i kreatywnej siły roboczej, ryzykuje przemianę w smutną makietę dla turystów – miasto drogich hoteli i pustych mieszkań inwestycyjnych, w którym rodowici krakowianie są gatunkiem zagrożonym wyginięciem, bo najzwyczajniej w świecie nie stać ich na życie we własnym domu.

To, co obserwujemy, jest ostatecznym krachem mitu o „samograjach” – przez lata wmawiano nam, że turystyka i korporacje to niewyczerpane źródła dobrobytu, które zwolnią władze z obowiązku odpowiedzialnego zarządzania. Dziś widzimy, jak bardzo ta strategia była krótkowzroczna. Gdy korporacje tną koszty, a turystyka staje się uciążliwa dla mieszkańców, zostajemy z gigantycznym zadłużeniem i brakiem planu B. Dziura w budżecie, o której tak głośno milczą władze, wkrótce zapuka do naszych drzwi w postaci kolejnych podwyżek biletów, podatków od nieruchomości i cięć w komunikacji miejskiej.

Czas, by prezydent Miszalski i Rada Miasta zrozumieli, że zarządzanie Krakowem w dobie kryzysu wymaga odpowiedzialności. To nie jest moment na kosmetykę, ale na gospodarczą reanimację i walkę o każdego pracodawcę, który jeszcze nie uciekł. Jeśli urzędnicy prześpią ten moment, obudzimy się w mieście, które ma Wawel, Sukiennice i piękną historię, ale nie ma żadnej przyszłości dla swoich mieszkańców. Zegar tyka, a dla wielu krakowian to już ostatni dzwonek przed podjęciem decyzji o wyjeździe.

Czas na pobudkę

Kraków nie musi stać się Detroit, ale jest na najlepszej drodze, by ten czarny scenariusz zrealizować. Potrzebujemy natychmiastowej zmiany myślenia o gospodarce miasta, skończył się czas łatwych pieniędzy z centrów usług wspólnych. Nadchodzi czas walki o każde miejsce pracy.

Czy obecna ekipa w Ratuszu jest na to gotowa? Czy prezydent Miszalski i jego otoczenie rozumieją, że Kraków stał się królestwem zwolnień, i to nie jest chwytliwy tytuł w gazecie, ale dramat tysięcy rodzin? Na razie widzimy jedynie bierność i przerzucanie kosztów kryzysu na mieszkańców w postaci podwyżek. 

Jeśli Kraków ma przetrwać to gospodarcze tsunami, musi przestać udawać, że deszcz tylko kropi, podczas gdy woda wlewa się już do piwnic. Czas spojrzeć prawdzie w oczy: bal się skończył. Zostaliśmy z kacem, gigantycznym długiem i wypowiedzeniami.